Op de erven rond Kamerik en Zegveld hangt een deur die men in een woonwijk nooit tegenkomt: een deur in twee helften, waarvan het onderblad de hele dag dicht is en het bovenblad openstaat. Hij hoort bij de boerderij zoals de dakkapel bij de rijwoning, en voor sluitwerk is hij eigenaardig genoeg om er een stuk over te schrijven.
Hoe zo'n deur in elkaar zit
Het blad is in de hoogte doorgesneden. Beide helften hangen aan hun eigen scharnieren, hebben hun eigen sluiting naar het kozijn en zijn met elkaar verbonden door een schuif of een paar beugels aan de binnenkant.
- het onderblad draagt het slot waarmee de deur op slot gaat
- het bovenblad heeft vaak enkel een haak of een draaiknop
- de schuif tussen de bladen maakt er bij sluiten één deur van
- beide helften zijn breed en zwaar en trekken aan de scharnieren
- er zit aan de buitenzijde een kier tussen de twee helften
Zit er bij u zo'n deur in de stal of de schuur?
Wij nemen hem in zijn geheel na: beide bladen, de schuif en het kozijn.
Waar het in de praktijk op vastloopt
Het punt is bijna nooit het slot in het onderblad. Dat is meestal een degelijk oplegslot of een insteekslot dat er al dertig jaar zit. Het punt is de schuif ertussen. Die is in negen van de tien gevallen een plat stukje staal met twee schroeven in het hout, en juist die schuif houdt de twee helften bij elkaar wanneer er aan de deur wordt getrokken. Gaat de schuif los, dan beweegt het bovenblad en kan men er bovenlangs bij alles wat binnen hangt.
Het tweede punt is de kier tussen de bladen. Daar kan een stuk gereedschap tussen, en dan werkt iemand niet op het slot maar op de verbinding. En het derde punt is het zakken: een breed blad dat naar buiten opengaat, trekt met zijn gewicht aan de bovenste scharnier, en zodra het onderblad een centimeter is gezakt sluit de schuif niet meer aan en laat men hem openstaan.
Wat er wel op past
Wij pakken zo'n deur in drie stappen aan. Eerst de scharnieren: bijstellen of verzwaren, zodat beide helften weer in het lood hangen. Daarna de verbinding tussen de bladen, waar een stevige schuif of een stang in komt die met doorgezette bouten wordt vastgezet in plaats van met schroeven in het hout. Tot slot het slot zelf, met een gekeurde cilinder en een sluitplaat die met bouten door de post gaat.
Gaat er veel in en uit en wilt u de deur toch snel op slot kunnen doen, dan is een beugelslot met een verzonken beugel over de twee helften een eenvoudige en sterke oplossing. De beugel valt dan in het slothuis weg en er is niets om een tang op te zetten.
En het bovenblad zelf
Dat verdient een eigen woord, want het staat in de zomer maandenlang open en wordt daardoor over het hoofd gezien. Op een bovenblad hoort niet alleen een haak maar een sluiting die hem werkelijk vastzet, want een bovenblad dat enkel op een haak staat laat zich met twee handen uit zijn stand duwen. Hangt er een draaiknop aan de binnenzijde, bedenk dan dat die door de kier of over de rand bereikbaar kan zijn.
Tot slot
Wat een gedeelde deur zo prettig maakt in het dagelijks werk, maakt hem voor sluitwerk net wat ingewikkelder: het zijn twee deuren die samen één deur moeten zijn. Wie alleen naar het slot kijkt, mist waar het in de praktijk misgaat.
